ARCHIWUM OSOBOWE > Maria Weryho

Maria Weryho

Maria Weryho- Radziwiłłowiczowa (1858-1944) - pedagożka, publicystka, autorka książek dla dzieci oraz podręczników metodycznych, działaczka społeczna.
Urodziła się 29 października 1858 w Pskowie. Po ukończeniu studiów na Uniwersytecie Petersburskim (1878-1884) Weryho przeniosła się do Warszawy, gdzie podjęła dalszą naukę rozpoczynając jednocześnie działalność społeczno–oświatową. Kontakty z przyjaciółmi i profesorami, z którymi się zetknęła (m.in. Justyna Strzemeska) zaważyły na jej zainteresowaniach wychowaniem przedszkolnym.

Swoje zainteresowania tą problematyką Maria Weryho wyraziła tuż po ukończeniu studiów, publikując artykuł o Fryderyku Froeblu w Przeglądzie Pedagogicznym. W 1886 roku wyjechała do Szwajcarii i Niemiec, a w 1889 roku do Francji i Belgii, gdzie poznawała tamtejszy system wychowania przedszkolnego, obserwując metody pracy z dziećmi, przebieg i rozkład zajęć, poznając pomoce dydaktyczne, literaturę, a także formy sprawowania opieki i kontroli państwowej (samorządowej) oraz system szkolenia personelu pedagogicznego. Doświadczenia zgromadzone podczas tych naukowych podróży wykorzystała w kraju, popularyzując koncepcję F. Froebla.

W 1887 roku podczas I Wystawy Higienicznej w Warszawie Weryho wystawiła tzw. „pokój froeblowski", wyeksponowała środki proponowane przez Froebla, pomoce dydaktyczne i prace dzieci. Podczas wystawy zwiedzający obserwowali dzieci uczestniczące w zajęciach i zabawach ruchowych. Maria Weryho wygłosiła prelekcje i odczyty, które potem publikowane były w prasie.

W 1889 roku Weryho otworzyła w Warszawie prywatne przedszkole oparte na koncepcji proponowanej przez F. Froebla. Z placówki tej uczyniła ośrodek popularyzujący zasady nowoczesnego wychowywania małych dzieci i placówkę szkolącą pierwsze polskie specjalistki w tej dziedzinie. Prowadziła tam również wykłady dla matek, kursy froeblowskie, ćwiczenia gimnastyczne dla kobiet i dzieci. Zgromadziła wokół siebie osoby, które w 1902 r., zorganizowały w Pruszkowie pod Warszawą 2-letnie Kursy Ochroniarskie. Z realizacją tego przedsięwzięcia wypłynął jednocześnie zamiar powołania do życia Towarzystwa Wychowania Przedszkolnego. Po początkowo tajnej i półjawnej działalności, zalegalizowanie Towarzystwa nastąpiło 18 marca 1907 roku.
Towarzystwo Wychowania Przedszkolnego współpracowało z instytucjami społecznymi (m.in. Towarzystwem Opieki nad Dziećmi), organizowało odczyty i prelekcje (obejmujące kwestie wychowawcze, estetyczne, psychologiczne, higieniczne, metodyczne), gromadziło i rozdzielało fundusze stypendialne, udzielało pomocy materialnej ochroniarkom. Jedna z komisji TWP dokonywała oceny edukacyjno-dydaktycznej zabawek, wydając opinię, z którą musieli liczyć się producenci. Rozpatrywano też wartość nowych pozycji wydawniczych przeznaczonych dla dzieci. Niewątpliwe zasługi Towarzystwo miało w organizowaniu imprez dla dzieci oraz rozpowszechnianiu nowych i atrakcyjnych form racjonalnego organizowania procesów wychowawczych małego dziecka.

W roku 1903 Maria Weryho wyszła za mąż za dr. Rafała Radziwiłłowicza (wybitnego psychiatrę, naukowca, intelektualistę, działacza społecznego i politycznego), z którym łączyły ją bliskie ideały i przekonania oraz wspólne działania społeczno-oświatowe.

Lata poprzedzające wybuch I wojny światowej to intensywna praca Marii Weryho nad wychowaniem przedszkolnym: kierowała Kursami Ochroniarskimi, działała w Towarzystwie Wychowania Przedszkolnego, pełniła funkcję wizytatorki i instruktorki przedszkoli Zarządu Tramwajów Miejskich, współpracowała z Kursami Pedagogicznymi dla Kobiet, wykładała pedagogikę i kierowała praktykami słuchaczek. Praca Marii Weryho związana z kierowaniem Kursów Ochroniarskich i działalnością Towarzystwa Wychowania Przedszkolnego, stanowiła uwieńczenie jej dotychczasowych poczynań pedagogicznych i społecznych oraz wyrażała dążenia do zintegrowania całego ruchu przedszkolnego w Polsce.

Podczas I wojny światowej Maria Weryho pełniła funkcję kierowniczki Sekcji Przedszkoli Zarządu Miasta Warszawy, a po wojnie została naczelnikiem Wydziału Przedszkolnego Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (do 1926 roku). W 1930 roku założyła czasopismo Wychowanie Przedszkolne, którego cykl wydawniczy przerwał wybuch II wojny światowej. Maria Weryho-Radziwiłłowicz zmarła w dramatycznych, wojennych, okolicznościach 8 listopada 1944 roku w Krakowie. Pochowana jest na warszawskich Powązkach.

Maria Weryho była najwybitniejszą organizatorką i prekursorką wychowania przedszkolnego w Polsce – związana z rozwojem polskiej teorii wychowania przedszkolnego, której poświęciła, we wszystkich formach i aspektach tego zagadnienia, 60 lat swojego życia. Nikt inny w naszym kraju nie zajmował się kwestiami wychowania przedszkolnego z taką systematycznością i konsekwencją - podejmowane przez nią przedsięwzięcia skutecznie wykreowały znaczenie edukacji przedszkolnej w rozwoju dziecka. Jej wiedza i zdobywane doświadczenie, otwarta postawa, demokratyczne przekonania, bliskie powiązania i współdziałanie ze środowiskiem naukowym sprawiły, że potrafiła wytyczać sobie oraz ludziom, których pozyskiwała do współpracy cele jasno sprecyzowane, rozległe i oparte na racjonalnych przesłankach. Droga walki o właściwą rangę wychowania przedszkolnego i odpowiednie warunki dla jego rozwoju w naszym kraju ukazują ją jako osobę pracowitą, niestrudzoną i wytrwałą o szerokich horyzontach i perspektywicznym spojrzeniu. Zadanie, które postawiła przed sobą Maria Weryho było niezwykle trudne - wychowanie przedszkolne, jako idea pedagogiczna i ruch społeczny musiało sobie dopiero torować drogę i walczyć o uznanie w ówczesnym układzie warunków i stosunków społecznych, w których nie zawsze doceniano rolę edukacyjną i zadania wychowawcze instytucji przedszkolnych.

W swej bogatej twórczości literackiej i pedagogicznej Maria Weryho-Radziwiłłowicz kształtowała obraz humanisty, kochającego swój naród i ojczyznę, idee demokratyczne, posiadającego świadomość ekologiczną. Jej podręczniki metodyczne dla nauczycieli, w których zwracała uwagę na szczególną dbałość o odpowiedni poziom procesu dydaktyczno-wychowawczego, ukształtowały wiele późniejszych specjalistek wychowania przedszkolnego. Istotną rolę w kształceniu przyszłych nauczycielek odegrał podręcznik Marii Weryho „Jak zająć dzieci w wieku przedszkolnym”. Pozycja ta (wydana czterokrotnie w latach 1900-1924) jest wyrazem poszukiwań nowych form i treści w pracy z dziećmi. Weryho, idąc w ślad myśli Jana Władysława Dawida, proponuje nauczycielkom przedszkolnym powiązanie tematyki zajęć i zabaw z otaczającą dzieci rzeczywistością. Książka zawierała propozycje zwykłych zabaw naśladowczych i tematycznych nawiązujących do zdarzeń i czynności z codziennego życia. Przykłady zawarte w publikacji miały charakter otwarty – pozwalały dowolnie je rozbudowywać i przekształcać.

Ogromną rolę odegrała w twórczym przystosowaniu systemu Fryderyka Froebla do polskich (i współczesnych) warunków. Weryho pominęła mistycyzm Froebla, potrafiła uniknąć literalnego trzymania się jego wskazówek, co do formy prowadzenia zajęć i zabaw. Twierdziła, że o wartości teorii Froebla stanowi nowe spojrzenie na dziecko: jego wszechstronny rozwój, łączność rozwoju mowy z działalnością, zrozumienie wychowawczej roli zabawy, kontaktu z przyrodą itp. Weryho, zgodnie z zaleceniem sformułowanym przez Froebla, naśladowała jego myśl, a nie formę – jej oryginalne i autorskie propozycje zabaw, zajęcia i opowiadania, były nie tyle „froeblowskie”, co używając przyjętego wówczas określenia - „pomyślane w duchu froeblowskim”. Weryho nie tylko udowodniła słuszność teoretycznych założeń Froebla, ale pokazała również, jak je należy realizować.

Literatura:

Co się z czego robi i skąd pochodzi: zbiór praktycznych wskazówek dla wychowawców i nauczycieli początkowych, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : M. Arct, 1917 (Warszawa : Wł. Łazarski).
Co słonko widziało : 34 powiastki dla małych dzieci, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : skł. gł. Książnica-Atlas, 1933 (Warszawa : Druk. Zakładów Wydawniczych M. Arct).
Cztery pory roku w pogadankach z dziećmi w domu i w ochronie. Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : M. Arct, 1917 (Warszawa : M. Arct).
I ja już czytam : 50 powiastek dla małych dzieci, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : Gebethner i Wolff, dr. 1931 (Kraków : W. L. Anczyc).
Jak to bywa... : powiastki dla dzieci, Weryho, Maria (1858-1944). Zamość : Z. Pomarański, [dr. 1931] (Kraków : Druk. Narodowa).
Jak zająć dzieci w wieku przedszkolnym: pogadanki, rozmowy, zabawy i robótki, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : Gebethner i Wolff ; Kraków : G. Gebethner i Spółka, 1907 (Kraków : W. L. Anczyc i Spółka).
Las: książka przeznaczona dla dzieci od lat 6-ciu do 10-ciu, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : Gebethner i Wolff ; Kraków : G. Gebethner i Sp., 1901 (Kraków : W. L. Anczyc i Spółka).
Opowiem wam : powiastki dla dzieci, Weryho, Maria (1858-1944). Zamość : Z. Pomarański, dr. 1931 (Kraków : Druk. Narodowa).
Roboty z papieru, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : M. Arct, [1922] ([s.l. : s.n.]).
Zabawy i zajęcia dziecięce, Weryho, Maria (1858-1944). Warszawa : M. Arct, 1909 (Warszawa : M. Arct).

Oprac. https://web.archive.org/web/20110415021212/http://blizejprzedszkola.pl/projekty,nagroda,maria