ARCHIWUM OSOBOWE > Paulina Kuczalska-Reinschmit

Paulina Kuczalska-Reinschmit

Paulina Kuczalska-Reinschmit (1858–1921), pseud. Wódz, Hetmanka, Sterniczka.
Publicystka, działaczka społeczna, bojowniczka ruchu kobiet na ziemiach polskich, założycielka i redaktorka feministycznego „Steru”.

Urodzona 15 stycznia 1858 roku w Warszawie. Córka należącej do kręgu Entuzjastek Eweliny z d. Jastrzębiec-Porczyńskich i Leona Kuczalskiego. Żona Stanisława Reinschmita, wysokiego urzędnika Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego (ślub w 1879; rozwód w 1885). Matka przyszłego publicysty i działacza, Leona (ur. 1880), który po rozwodzie rodziców pozostał pod opieką ojca.
Wywodziła się z rodziny ziemiańskiej i otrzymała staranne wykształcenie domowe. Studiowała nauki ścisłe w Genewie, następnie w Brukseli. Znała francuski, niemiecki, włoski i angielski.
W 1881 roku zadebiutowała jako publicystka na łamach „Echa”. Prowadziła rubrykę "E pur si muove" w „Przeglądzie Tygodniowym”. Publikowała w licznych czasopismach, między innymi w „Tygodniku Ilustrowanym”, „Kurierze Warszawskim”, „Kurierze Codziennym”, „Ogniwie”, „Nowej Gazecie”. W 1889 roku wzięła udział w międzynarodowym kongresie instytucji kobiecych wraz z Marią Szeligą, założycielką pierwszego teatru feministycznego.
W Warszawie powołała do życia Unię Kobiet i prowadziła salon. We Lwowie założyła feministyczne pismo „Ster. Dwutygodnik dla spraw wychowania i pracy kobiet” i – podczas Wystawy Krajowej w 1892 roku – zorganizowała zjazd kobiet. Dwa lata później utworzyła pierwszą placówkę kobiet przy Towarzystwie Popierania Przemysłu i Handlu tj. Delegację Pracy Kobiet. Po powrocie do Warszawy w 1898 roku współorganizowała zjazd gospodyń wiejskich, który przekształcił się w Koło Ziemianek. Zainicjowała utworzenie Towarzystwa Pomocy Pracownic Biurowych i gromadziła fundusze stypendialne dla polskich studentek za granicą. Działała w Związku Równouprawnienia Kobiet jako przewodnicząca. Autorka licznych artykułów, odezw, petycji, manifestów i broszur, między innymi kluczowej dla polskiego ruchu feministycznego „Wyborcze prawa kobiet” (1907/1911).
14 grudnia 1906 roku miała miejsce premiera jej jedynej sztuki "Siostry" w Teatrze Małym w Warszawie, która wywołała poruszenie. Dramat ukazał się rok później na łamach reaktywowanego "Steru”.
Zmarła 13 września 1921 roku w Warszawie. Została pochowana na warszawskich Powązkach.

Oprac. Sylwia Stokłosa

Ad. D., TEATR MAŁY. , "Siostry”, sztuka psychologiczna w 4-ch aktach Pauliny Kuczalskiej-Reinschmittowej, ,,Kurier Warszawski” 1906 (z dnia 15 grudnia), nr 346, s. 3.
Agata Zawiszewska, „Ster” pod redakcją Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit, Lwów 1895–1897 (z antologią i bibliografią zawartości), Szczecin 2017.
Aneta Górnicka-Boratyńska, Chcemy całego życia. Antologia polskich tekstów feministycznych z lat 1870–1939, Warszawa 1999, s. 148–163.
Aneta Górnicka-Boratyńska, Stańmy się sobą. Cztery projekty emancypacji 1863–1939, Izabelin 2001.
Cecylia Walewska, W walce o równe prawa. Nasze bojownice, Warszawa 1930, s. 15–21.
Eugeniusz Szermentowski, Hetmanka wielka i koronna, „Kierunki” 1959, nr 3, s. 6-7.
Jota, Paulina Kuczalska-Reinschmit, „Bluszcz” 1921, nr 2.
Obchód jubileuszu Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit, „Ster” 1911, dodatek nadzwyczajny, s. 1.
Romana Pachucka, Pamiętniki 1886-1914, Wrocław 1958.
Stanisław Hałabuda, Jan Michalik, Dramat Polski 1765-2005. Przedstawienia, druki, archiwalia, t. 1-3, Księgarnia Akademicka, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Kraków-Warszawa, 2014.
Ś. p. Paulina Kuczalska-Reinschmidtowa, „Kurier Warszawski: dodatek poranny” 1921, nr 250, s. 4.
Z Teatru i muzyki, "Kurier Warszawski: dodatek poranny” 1906 (z dnia 14 grudnia), nr 345, s. 2.