ARCHIWUM OSOBOWE > Anna Zahorska

Anna Zahorska

Z domu Elzenberg (ps. Savitri), ur. 1882 w majątku Byszlaki pod Mohylewem na Białorusi, zm. 1942 w Auschwitz-Birkenau – poetka, publicystka, powieściopisarka i dramaturżka. Pochodziła z rodziny ziemiańskiej o silnych tradycjach patriotycznych; jej stryjecznym bratem był znany filozof, Henryk Elzenberg, ze strony ojca spokrewniona była także z Antonim Langem i Bolesławem Leśmianem. Dzieciństwo spędziła w Rosji i w rodzinnym majątku. Ukończyła pensję w Moskwie i po maturze, około 1900 roku przyjechała do Polski. W latach 1908–1911 studiowała polonistykę i historię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Członkini PPS, za udział w rewolucji w 1905 roku więziona na Pawiaku. W 1906 roku wyszła za mąż za Eugeniusza Fostowicz-Zahorskiego, publicystę i działacza socjalistycznego. Zadebiutowała w 1902 roku wierszem „Zachód” na łamach „Biesiady Literackiej”. Jako poetka i publicystka współpracowała z „Krytyką” Feldmana (1904–1914), a także z pismami „Ogniwo”, „Prawda”, „Literatura i Sztuka”, „Tygodnik Ilustrowany”, „Nowa Gazeta”, „Świat” (dodatek „Romans i Powieść”), „Bluszcz”, z socjalistycznym tygodnikiem „Naprzód” oraz wydawanym przez Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich „Sterem”. W czasie I wojny prowadziła działalność patriotyczną na Kresach. Prawdopodobnie jeszcze przed wybuchem wojny nawróciła się. Po powrocie do Polski w 1918 roku zamieszkała w Warszawie, rozpoczęła współpracę z Wydawnictwem Księży Salezjanów, w którym publikowała swoje utwory, oraz z prasą katolicką: „Przeglądem Powszechnym”, „Rodziną Polską”, „Kulturą”. W czasie okupacji pozostała w Warszawie i rozpoczęła działalność konspiracyjną w Komendzie Głównej Służby Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej i AK. Została aresztowana 28 maja 1942 i osadzona na Pawiaku. Po ciężkim przesłuchaniu w siedzibie Gestapo przewieziona do Birkenau, gdzie w listopadzie 1942 roku zmarła na tyfus. Była bardzo utalentowaną poetką młodopolską, cenioną przez krytykę w swoich czasach; pisała także powieści i reportaże o tematyce społecznej, często umiejscowione na Kresach; w okresie międzywojennym pisała głównie utwory o tematyce religijnej. Urodziła sześcioro dzieci, jedno zmarło w dzieciństwie. Ostatni znany utwór – poemat „Litka”, napisała po śmierci swojej córki Elżbiety, rozstrzelanej przez Niemców jesienią 1939.

Oprac. Agata Łuksza i Agata Chałupnik