ARCHIWUM OSOBOWE > Antonina Sokolicz

Antonina Sokolicz

Antonina Merkel (1879-1942). Aktorka, pisarka, publicystka, tłumaczka, działaczka społeczna zaangażowana w działalność polskiego ruchu socjalistycznego i komunistycznego.
Po ukończeniu prywatnej pensji w 1896 roku pracowała jako nauczycielka, równocześnie ucząc się w szkole dramatycznej Karola Kopczewskiego w Łodzi. Po jej ukończeniu w 1899 roku pracowała jako aktorka (pod pseudonimem Antonina Sokolicz) w teatrach objazdowych, występowała m. in. w Kaliszu, Poznaniu, Lublinie, Płocku, Sosnowcu, Lwowie, Kijowie i Mińsku. W 1902 roku wstąpiła do PPS, a od 1904 roku współpracowała z Organizacją Bojową PPS. Jako kurierka wzięła udział w rewolucji 1905 roku, za co została aresztowana. Po uwolnieniu musiała opuścić Królestwo Polskie, mieszkała w Galicji i występowała między innymi w Teatrze Ludowym w Krakowie. W 1908 porzuciła karierę aktorską i wyjechała do Paryża, gdzie jako wolna słuchaczka studiowała nauki społeczne na Sorbonie. W 1909 roku zadebiutowała szkicem Juliusz Słowacki, a następnie zaczęła pisać utwory dramatyczne, głównie dla zespołów amatorskich. W czasie I wojny światowej odwiedzała skupiska polskie w Rosji, wygłaszając odczyty patriotyczne i organizując wieczory literackie – dotarła w ten sposób aż do Mandżurii i Szanghaju. Po zakończeniu wojny wyszła za mąż za architekta, Ludwika Merkla i zamieszkała w Warszawie. Była współzałożycielką Stowarzyszenia Spółdzielczego „Książka”, które publikowało m. in. pisma lewicowych myślicieli – w tym Karola Marksa, Fryderyka Engelsa i Piotra Kropotkina; po jego zamknięciu współzakładała kolejne lewicowe wydawnictwo „Tom”, którym od 1931 roku kierowała. Założyła i prowadziła towarzystwo Scena i Lutnia Robotnicza (1919–1922), amatorski teatr robotniczy; była współzałożycielką i działaczką Uniwersytetu Ludowego; wygłaszała liczne odczyty poświęcone kulturze proletariatu. Wstąpiła do KPP, w 1922 roku kandydowała do senatu z listy komunistycznej organizacji Związek Proletariatu Miast i Wsi. Współpracowała z dziennikiem „Naprzód” (1918–1919), z „Kulturą Robotniczą”, oficjalnym organem Komunistycznej Partii Robotniczej Polski (1922–1923) oraz z „Nową Kulturą” (1923–1924). W latach 1923–1924, 1926–1929 i 1934–1936 z ramienia m. in. Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom oraz Polskiego Towarzystwa Robotniczo-Farmerskiego podróżowała po Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, wygłaszając odczyty polityczne w środowiskach polonijnych. Po powrocie do kraju w 1936 roku została za swoją działalność aresztowana i uwięziona na Pawiaku.
Po wybuchu II wojny światowej brała udział w działalności lewicowych organizacji konspiracyjnych. Aresztowana przez Gestapo w 1942, została przewieziona do obozu Auschwitz-Birkenau, gdzie zmarła.