ARCHIWUM OSOBOWE > Antonina Sokolicz

Antonina Sokolicz

Antonina Sokolicz (1879-1942) - aktorka, pisarka, tłumaczka i działaczka polityczna.

Urodzona w Szczercowie. Córka Elżbiety Marii z d. Gaertner i Antoniego Chlewskich. Żona architekta, Ludwika Merkla (od 1918).
Aktorstwa uczyła się w Łodzi od Karola Kopczewskiego. Debiutowała w 1899 roku, przybrała wówczas pseudonim Sokolicz. Należała do teatrów objazdowych. Sezon 1906/07 spędziła w Teatrze Ludowym w Krakowie.
W 1902 roku wstąpiła do Polskiej Partii Socjalistycznej. Uczestniczyła w rewolucji 1905 roku jako kurierka – wykorzystywała wóz teatralny do przewożenia partyjnej bibuły. Aresztowana, po uwolnieniu musiała opuścić zabór rosyjski. Kolejne lata spędziła w Krakowie, Lwowie i Zakopanem, następnie w Paryżu, gdzie była wolną słuchaczką historii i nauk społecznych na Sorbonie. W tym okresie zaczęła pisać, zarówno popularyzatorskie szkice literackie, jak i własne sztuki, o tematyce politycznej (m.in. Pięść, Franek Szpieg) oraz teatralnej (Ikarzątka).
Pierwszą wojnę światową spędziła w Rosji – jako kurierka objechała skupiska Polaków docierając aż do Mandżurii i Chin.
W 1918 roku zamieszkała w Warszawie, gdzie zaangażowała się w działalność prokomunistyczną: zarówno polityczną (kandydowała do Senatu z ramienia Związku Proletariatu Miast i Wsi), jak i kulturalną. W 1919 roku stworzyła Scenę i Lutnię Robotniczą, amatorski zespół teatralny i śpiewaczy, inspirowany działaniami proletkultu. Z tego okresu pochodzą prace teoretyczne na temat teatru: „Scena i Lutnia Robotnicza – jednodniówka poświęcona zagadnieniom teatru robotniczego” (1920) oraz O kulturze artystycznej proletariatu (1920). Była współzałożycielką Stowarzyszenia Spółdzielczego „Książka”, które publikowało prace Karola Marksa, Fryderyka Engelsa i Piotra Kropotkina; oraz wydawnictwa „Tom”, którym od 1931 roku kierowała. Współzakładała Uniwersytet Ludowy.
Odbyła kilka wielkich podróży, agitowała politycznie w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, odwiedziła też Związek Radziecki. W latach trzydziestych głównie tłumaczyła (Jacka Londona i Uptona Sinclaira) oraz pisała powieści (pod pseudonimem Elisabeth Maria Gaertner Świat twardych ludzi, 1933 czy Cysarskie cięcie, 1935). Dwukrotnie aresztowana i oskarżana o działalność komunistyczną.
Zginęła 20 grudnia 1942 roku w Obozie Auschwitz-Birkenau. Jej symboliczny grób znajduje się na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.