ARCHIWUM OSOBOWE > Irena Pikiel

Irena Pikiel

Irena Pikiel (także Irena Pikiel-Samorewiczowa) urodziła się 21 grudnia 1900 w Sankt Petersburgu. Na ponad 30 lat związała się z Wilnem. Studiowała na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego pod kierunkiem wybitnego malarza i scenografa, prof. Ferdynanda Ruszczyca. Z teatrem związała się jeszcze podczas studiów, biorąc udział w corocznych inscenizacjach obrazujących dzieje uczelni. Uczestniczyła także w przygotowywaniu wystawianych przez prof. Mieczysława Kotarbińskiego Szopek Akademickich, na potrzeby których projektowała, wykonywała i animowała kukiełki (1921-1933). W czasie studiów była prezesem klubu „Zielony Kot” i kierowniczką pracowni eksperymentalnej, powołanych do życia przez studentki Uniwersytetu Batorego. Wykonywane tam dekoracje i kostiumy dla wileńskiego teatru Lutnia (m.in. do Aidy) otrzymały liczne wyróżnienia i nagrody oraz pochlebne wzmianki w prasie. Obronę pracy dyplomowej w 1932 roku poprzedziły podróże do Francji i do Włoch.
W latach trzydziestych wystawiała malarstwo sztalugowe w Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie. Nie zrezygnowała z lalkarstwa, projektując na zlecenie klubów lalki i dekoracje do szopek politycznych. Sporadycznie wystawiała je także sama. W 1937 roku podjęła współpracą z Teatrem Marionetek „Urwis” w Warszawie, subsydiowanym przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.
Wojna zastała ją w Wilnie. Do napaści Niemiec na ZSRR pracowała w tamtejszym Teatrze Młodego Widza „Bajka” jako kierownik plastyczny i aktor-lalkarz. Po odmowie współpracy z niemieckim teatrem lalkowym została nauczycielką prac ręcznych w szkole powszechnej. W 1943 roku została aresztowana pod zarzutem pomocy Żydom i kolportowania nielegalnej prasy. Dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności została zwolniona.
Tuż po zakończeniu wojny została repatriowana do Polski. Po przyjeździe do Bydgoszczy założyła „Baj Pomorski” – pierwszy teatr lalkowy na Ziemi Pomorskiej. Z braku odpowiedniego pomieszczenia sztukę Ewy Szelburg-Zarembiny "O krawczyku-wędrowniku" wystawiła w sali Rzeźni Miejskiej. Po nieudanych zabiegach o przydział stosownego lokalu, w 1946 roku doprowadziła do przeniesienia teatru do Torunia na ul. Piernikarską. Powołała nowy zespół aktorski, a także nawiązała współpracę z aktorami ówczesnego Teatru Ziemi Pomorskiej. Podjęła również współpracę z toruńską Spółdzielnią Artystów „Rzut”, dla której projektowała maskotki.
W 1947 roku została czasowo przeniesiona do Warszawy, gdzie dla Teatru Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci „Baj” przygotowała scenografię do sztuki „Leśne dziwy” Kazimiery Jeżewskiej. W latach 1947-1961 pracowała jako scenograf, dekorator, autorka lalek w poznańskim Teatrze Lalki i Aktora (późniejszy TL „Marcinek”) oraz w Teatrze Młodego Widza. Sporadycznie współpracowała z teatrami dramatycznymi i lalkowymi Warszawy, Gniezna i Białegostoku. Prowadziła działalność upowszechniającą teatr i kulturę na kursach organizowanych przez OMTUR, ZMP, ZHP oraz Wojewódzki Wydział Kultury w Poznaniu. Wykładała na trzyletnim studium dla reżyserów Teatrów Ochotniczych.
Od 1 stycznia 1961 roku związana ze Szczecinem. W latach 1961-1964 była dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Lalek „Pleciuga”. Za jej dyrekcji „Pleciuga” nawiązała kontakty z zagranicznymi (m.in. w Rostocku) i polskimi teatrami lalkowymi, które zaowocowały wymianą repertuarową. Ponadto wprowadziła działalność objazdową teatru po miejscowościach woj. szczecińskiego i województwach ościennych oraz zapoczątkowała wystawianie spektakli poza siedzibą teatru, m.in. w fabrykach Szczecina. Wspólnie z pracownikami teatru prowadziła zajęcia edukacyjne dla instruktorów amatorskich zespołów lalkarskich (m.in. w WDK oraz na wsiach).
W październiku 1963 roku uroczyście obchodziła jubileusz 35-lecia pracy artystycznej, połączony z 10-leciem Teatru Lalek „Pleciuga”. W listopadzie tego samego roku, ze względu na wiek i chęć poświęcenia się pracy artystyczno-koncepcyjnej jako scenograf, złożyła rezygnację z zajmowanego stanowiska. We wrześniu 1964 roku na stanowisku dyrektora teatru zastąpił ją i godnie kontynuował jej działalność reżyser Krzysztof Niesiołowski, współpracujący gościnnie z „Pleciugą” już od 1961 roku. Do przejścia na emeryturę w 1968 roku była kierownikiem plastycznym teatru i scenografem.
Współpracowała ze Studenckim Teatrem Politycznym przy realizacji spektaklu Remanenty (1964). Była członkiem jury I Ogólnopolskiego Festiwalu Polskiej Poezji Współczesnej im. K.I. Gałczyńskiego (czerwiec 1964).
Była wieloletnim członkiem Stowarzyszenia Teatru Propozycji „Dialog” w Koszalinie, z którym współpracowała jako scenograf.
Od 1971 roku mieszkała w Domu Aktora Weterana w Skolimowie. Tam zmarła 15 marca 1991 roku.