ARCHIWUM OSOBOWE > Natalia Zarembina

Natalia Zarembina

Natalia Zarembina, pseud. "Wita Marcinkowska" (1895-1973) - pisarka, dziennikarka, działaczka społeczna i polityczna, kierowniczka teatru.

Urodzona w 1895 roku Warszawie. Córka Lipszyców. Młodsza siostra inżyniera, Samuela Lipszyca. Żona czołowego działacza PPS, Zygmunta Zaremby.
Ciocia Wisny Weroniki Lipszyc (1926-2020), polskiej malarki i pisarki, oraz Marii, Zofii, Leopolda, Niny, Jadwigi i Grzegorza Tadeusza.

Ukończyła gimnazjum imienia Anieli Wereckiej przy ul. Foksal 18 w Warszawie.

W latach 1936-1939 kierowała Centralną Sceną Robotniczą Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (TUR) w Warszawie. Zespół pod jej kierownictwem był silnie zaangażowany politycznie. Zarembina pisała dla tego teatru teksty.
W 1937 roku współorganizowała Centralną Robotniczą Sekcję Dramatyczną, działającą przy Warszawskim Okręgowym Komitecie Robotniczym, której celem było centralizowanie artystycznych działań robotniczych w Warszawie, a wraz z rozwojem Sekcji także w całej Polsce. W czerwcu 1937 roku koordynowała wyjazdy CRSD w formie „lotnego teatru” trzyosobowych grup artystów, którzy z recytacjami zbiorowymi i solowymi, programem satyrycznym oraz specjalnym programem kobiecym stworzonym z okazji Czerwonego Miesiąca Kobiet byli gotowi ruszyć w Polskę. W styczniu 1939 roku należała do jury w konkursie na sztukę teatralną ogłoszonym przez TUR. Zasady tego konkursu objaśniała na łamach „Robotnika” (27 stycznia 1939).
Pisała do „Teatru w Szkole. Miesięcznika Związku Nauczycielstwa Polskiego” i miesięcznika socjalistycznego „Światło”.
W czasie wojny działała w konspiracji. Była działaczką Polskiej Partii Socjalistycznej – Wolność, Równość, Niepodległość oraz Rady Pomocy Żydom „Żegota”.
Autorka pierwszego zbioru reportaży o hitlerowskim obozie śmierci w Auschwitz „Obóz śmierci” (1942). Zawarte w niej informacje autorka oparła na relacjach uciekinierów lub osób zwolnionych z obozu (m. in. Eryka Lipińskiego, Henryka Świątkowskiego i Edwarda Bugajskiego). Książka została wydana za granicą po polsku („Obóz śmierci: zbiór relacji z obozu w Oświęcimiu opublikowanych w kraju przez ruch mas pracujących Polski”, Londyn 1943) i po angielsku („Auschwitz. The Camp of Death”, Londyn 1943; „Oswiecim, Camp of Death. Underground Report”, Nowy Jork, 1944). W latach 1943–1945 ukazały się tłumaczenia tej książki w siedmiu wersjach językowych. W 2005 roku wydano reprint książki i rozdawano ją honorowym gościom rocznicowych uroczystości w Oświęcimiu w 2005 roku.
Zajmowała się reportażem historycznym. Wydała „Polskę karzącą" (Warszawa 1943), „Kroniki Generalnej guberni; opowiadania z kraju pod okupacją niemiecką" (Londyn 1945), „Ruski miesiąc: opowiadania i reportaże z okresu wejścia Czerwonej armii na ziemie polskie w latach 1944-1945” (1948).
W 1946 roku opuściła kraj, udając się na emigrację polityczną. Publikowała tam książki pod okupacyjnym pseudonimem „Wita Marcinkowska”. W 1970, trzy lata po śmierci męża, który zmarł w 1967 we Francji, powróciła do Polski.
Zmarła w Warszawie 30 kwietnia 1973. Została pochowana na warszawskich Powązkach.

Oprac. Katarzyna Kułakowska, Barbara Michalczyk
Źródła: Tadeusz Lipszyc, relacja nagrana w 2011 roku przez Aleksandrę Ciecieląg, sygn.AHM_2356, Archiwum Historii Mówionej Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA; Estera i Mieczysław Wodnarowie, „Polskie sceny robotnicze 1918–1939. Wybór dokumentów i relacji” (Warszawa 1974).