ARCHIWUM OSOBOWE > Stefania Grodzieńska

Stefania Grodzieńska

Stefania Nina Grodzieńska-Jurandot (1914–2010) - pisarka, aktorka estradowa i teatralna, satyryczka, taterniczka.

Urodzona 2 września 1914 roku w Łodzi. Córka Eleonory Ney i wykładowcy filozofii prawa na Uniwersytecie Genewskim, Michela Grodensky’ego. Dwukrotnie wyszła za mąż: za Adama, studenta prawa, który zmarł na gruźlicę (1935), następnie za Jerzego Jurandota, poetę, dramaturga, satyryka i autora tekstów piosenek (ślub w 1937). Matka Joanny Jurandot-Nawrockiej (1946–2016), realizatorki telewizyjnej i publicystki.
Pierwsze lata życia spędziła w Łodzi, Moskwie i Berlinie, z matką i ojczymem, Miszą. Od 1923 roku była wychowywana w Łodzi przez babcię. Uczyła się w Gimnazjum Żeńskim Janiny Pryssewiczówny, z którego została wyrzucona za wydanie gazetki szkolnej pt. „Pokój narodom!”. Kształciła się w szkole baletowej Ireny Prusickiej . W 1930 roku przeniosła się do Warszawy, gdzie pracowała jako asystentka w Szkole Gimnastyki i Tańca Artystycznego Ireny Prusickiej. Rozpoczęła pracę jako tancerka rewiowa (teatrzyki Bodega, Cyganeria oraz Teatr Kameralny i teatry Fryderyka Járosy’ego). W 1933 roku została laureatką międzynarodowego konkursu tańca zespołowego w Paryżu. Pracowała dorywczo jako modelka Domu Mody Herse. Znała rosyjski, niemiecki, polski, francuski oraz czeski.
Jesienią 1940 roku zamieszkała w getcie warszawskim, gdzie występowała w Teatrze Femina, którego założycielem i dyrektorem artystycznym i literackim był jej mąż. Po przedostaniu się na aryjską stronę (1942), pisała wiersze pod nazwiskiem panieńskim matki (Ney), które zostały wydane w zbiorze Dzieci getta (PIW, Warszawa 1947). W czasie wojny pracowała m.in. jako niania, zielarka, pomoc fryzjerska, sprzątaczka, roszarka.
Była pierwszą po wojnie spikerką Polskiego Radia w Lublinie (1944–1945). W 1945 roku przeprowadziła się do Łodzi, gdzie razem z mężem stworzyła Teatr Syrena, który w 1948 roku przenieśli do Warszawy.
Grodzieńska była felietonistką „Przekroju” i „Szpilek” oraz pisała monologi i skecze na potrzeby sceny, w tym kabaretu Stańczyk. Jej utwory wykonywali m.in. Hanka Bielicka, Adolf Dymsza, Loda Halama, Alina Janowska, Kalina Jędrusik, Bogumił Kobiela i Irena Kwiatkowska.
Opublikowała kilkanaście zbiorów felietonów: m.in. Rozmówki (1949), Plagi i plażki (1951), Dzionek satyryka ((1953), Brzydki ogród (1974), Jestem niepoważna (1994), które wcześniej ukazywały się w „Przekroju” i „Szpilkach”. Wydała też wspomnienia: Już nic nie muszę (2000), Kawałki żeńskie, męskie i nijakie (2001) i Nie ma z czego się śmiać (2007) oraz zbeletryzowane Wspomnienia chałturzystki (1963). Jej książka Urodził go ,,Niebieski Ptak”, poświęcona Fryderykowi Járosy’emu, była książką roku 1988.
Jej dramaty były wystawiane na scenach w całym kraju i Teatrze Telewizji, m.in.: Ballada o tamtych dniach (1969); Jej dzień (1975), Tragedie małżeńskie (2005) i Sceny niemalże małżeńskie (2011).
Została odznaczona m.in. Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego (1967), Medalem Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (1988), Odznaką honorową Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (1988), Medalem 90-lecia Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (2009), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2000), Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007).
Zmarła 28 kwietnia 2010 roku w Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie. Została pochowana na warszawskich Powązkach.

Oprac. Katarzyna Kułakowska, Sylwia Stokłosa
Źródła:
Stefania Grodzieńska, "Wspomnienia chałturzystki", Iskry, Warszawa 1963.
Stefania Grodzieńska, "Już nic nie muszę wspomnienia", Akapit Press, Łódź 2000.
Stefania Grodzieńska, "Nie ma z czego się śmiać", Instytut Wydawniczy Latarnik, Warszawa 2007.
Joanna Nojszewska, Zawsze była, „Twój Styl” 2015 nr 2.