ARCHIWUM OSOBOWE > Stefania Zahorska

Stefania Zahorska

Z domu Leser, ur. 25 kwietnia 1890 w Krakowie, zm. 6 kwietnia 1961 w Londynie – powieściopisarka, eseistka i dramaturżka, historyczka i krytyczka sztuki.
Urodziła się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej; uczyła się w Krakowie i Budapeszcie, gdzie w 1907 roku zdała maturę. Po maturze rozpoczęła studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, by porzucić je dla filozofii i historii sztuki. Kontynuowała studia w Budapeszcie, Berlinie i Paryżu, by w 1919 roku obronić na UJ rozprawę doktorską w dziedzinie historii sztuki i archeologii zatytułowaną Przyczynek do dziejów pierwszych śladów stylu odrodzenia w Polsce. Wyszła za mąż za Bohdana Zahorskiego, socjologa i piłsudczyka. Jako krytyczka sztuki i krytyczka filmowa współpracowała z „Przeglądem Warszawskim”, „Wiadomościami Literackimi” (gdzie miała stałe rubryki „Kronika filmowa” i „Nowe filmy”), „Kino–Teatrem”, „Ilustrowanym Kurierem Codziennym”, „Kurierem Literacko-Naukowym”, wraz ze Stanisławem Baczyńskim wydawała tygodnik „Wiek XX” (1928). Jako pisarka zadebiutowała autobiograficzną powieścią Korzenie (1937). Wykładała historię sztuki na Wolnej Wszechnicy Polskiej i uczyła w szkołach zawodowych; była też tłumaczką przysięgłą języka węgierskiego. Od 1937 roku członkini ZZLP, a od 1939 – członkini Polskiego Pen Clubu.
W 1939 roku rozpoczęła pracę w Wojskowym Instytucie Nauk. Po wybuchu wojny przez Lwów, Bukareszt, Jugosławię, Włochy, Szwajcarię i Francję dotarła do Londynu, gdzie pracowała dla polskiej prasy emigracyjnej. Początkowo pisała do ukazujących się w Paryżu „Polski Walczącej” i „Wiadomości Polskich”, a potem – do londyńskiej „Nowej Polski”. Organizowała emigracyjne życie literackie i polską działalność wydawniczą w Londynie, współzakładała Stowarzyszenie Pisarzy Polskich na Obczyźnie (późniejszy Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie); od 1957 roku należała do International PEN English Centre. Od 1946 współpracowała z tygodnikiem „Wiadomości”, gdzie od 1950 roku wraz ze swoim partnerem, Adamem Pragierem, publicystą i działaczem politycznym, pod wspólnym pseudonimem Pandora publikowała felietony zatytułowane Puszka. Jeszcze przed wojną, w 1938 roku jako krytyczka filmowa została uhonorowana Srebrnym Krzyżem Zasługi; w 1956 roku otrzymała nagrodę ZPPnO. Po wojnie wydała m.in. wspomnienia Lwów – Warszawa 1939 (Londyn 1964), katastroficzną powieść Stacja Abbesses o zagrożeniu wojną atomową (Kent 1952).