ARCHIWUM OSOBOWE > Janina Skowrońska-Feldmanowa

Janina Skowrońska-Feldmanowa

Janina Skowrońska-Feldmanowa (1899-1966) - historyczka, dramaturżka, propagatorka teatru cieni, autorka słuchowisk dla dzieci, publicystka i działaczka społeczna.
Córka Józefy z Jasińskich i Jana Teofila Skowrońskiego. Od 1924 roku żona Józefa Feldmana; od 1947 wdowa.
Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wpierw studiuje na Wydziale Filozoficznym, gdzie kończy też jednoroczne Studium Pedagogiczne, następnie przy Wydziale Prawa, gdzie kończy dwuletnią Szkołę Nauk Politycznych. Jednocześnie w latach 1919-1921 studiuje malarstwo – wpierw w Szkole Sztuk Pięknych dla Kobiet Marii Niedzielskiej, następnie u Zofii Mehofferowej, malarki i żony Józef Mehoffera. W 1934 roku pod kierunkiem Władysława Konopczyńskiego broni doktorat z historii („Czechy i Słowacja w publicystyce francuskiej w latach 1846-1939”).
Założycielka i redaktorka dwóch czasopism – w 1910 roku wraz z Jolą Fuchsówną tygodnika „Pogadanka” (ukazało się jedynie 5 numerów) oraz w 1939 roku „Wandy: czasopisma dla kobiet”, którego celem jest: „obrona praw i interesów kobiety w Polsce, szczególnie kobiety pracującej zawodowo, rozbudzenie u kobiet zainteresowania dla spraw publicznych oraz koordynacja wysiłków świata kobiecego w służbie dla chwały Narodu Polskiego” (1939 nr 1). Ukazywanie się czasopisma przerywa wybuch II wojny światowej.
Pionierka i konstruktorka polskiego teatrzyku cieni, którego koncept przywozi z podróży po Szwajcarii w 1948 roku w ramach stypendium British Federation of University Women. Rok później z Ministerstwa Kultury i Sztuki otrzymuje stypendium na eksperymentowanie, w efekcie którego opracowuje model teatru i lalek do użytku szkół i przedszkoli (zatwierdzony przez Ministerstwo Oświaty w 1950 roku), wprowadzony też do świetlic wiejskich i robotniczych. Organizuje też pierwszy wędrowny teatr cieni w Polsce przy Wojewódzkim Domu Kultury Związków Zawodowych w Krakowie, który objeżdża kolonie dziecięce na Podhalu.
O teatrze cieni wydaje cztery publikacje: "Jak Wojtek został dyrektorem teatru" (I wydanie: 1950, II wydanie: 1962), "Teatr cieni w świetlicy" (1954), "Teatr cieni w oświacie sanitarnej" (1957), "Teatrzyk cieni" (1963).
Jako dramatopisarka debiutuje w 1946 roku w „Twórczości” sztuką "Tadeusz i Litwinka", którą „miał wystawiać dyr. Frycz w związku z uroczystościami kościuszkowskimi, ale wystawiono ostatecznie "Bartosza Głowackiego "Wandy Wasilewskiej”” (materiały autobiograficzne). Kolejno powstają: "Biała sukmana" (1946), "Ulica Św. Anny" (1947), "Opowieść o Wiośnie Ludów" (1948), "Konflikt" (1948), "Mały Chopin" (1948), "Bahnhof i katedra" (sztuka nagrodzona w 1949 roku w konkursie na dramat o Warszawie ogłoszonym przez Ministerstwo Kultury i Sztuki) i "Westerplatte" (sztuka nagrodzona przez Ministerstwo Obrony Narodowej w 1965 roku). Mimo podejmowania tematyki poprawnej politycznie, jej teksty przestają być wydawane. Pisze: „od 1948 właściwie już nie mam możliwości wydawania moich rzeczy [...], napisane sztuki poszły do szuflady” (materiały autobiograficzne). Po przełomie w 1956 roku sukcesem okazują się "Pieśń o Nowej Hucie" i "Pieśń o ziemi śląskiej", które grano długi czas w śląskich teatrach.
Publikuje w takich czasopismach jak „La Francaise”, „Bluszcz”, „Kobieta współczesna”, w pismach koncernu „Ilustrowanego Kuriera Krakowskiego”, a po wojnie w „Przeglądzie Artystycznym”, „Przekroju”, „Odrodzeniu”, „Kulturze”, „Teatrze Ludowym”, „Głosie Młodzieży Wiejskiej” i „Świetlicy”.


Oprac. Katarzyna Kułakowska
Źródło: Materiały autobiograficzne. Spuścizna Janiny Skowrońskiej-Feldmanowej w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. LXXXVI-1.