ARCHIWUM OSOBOWE > Janina Skowrońska-Feldmanowa

Janina Skowrońska-Feldmanowa

Janina Skowrońska-Feldmanowa (1899-1966) - historyczka, dramaturżka, propagatorka teatru cieni, autorka słuchowisk dla dzieci, publicystka i działaczka społeczna.

Urodziła się 1 stycznia 1899 roku w Tarnopolu. Córka Józefy z Jasińskich i Jana Teofila Skowrońskiego. Od 1924 roku żona Józefa Feldmana; od 1947 wdowa.

Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. Najpierw studiowała na Wydziale Filozoficznym, gdzie skończyła też jednoroczne Studium Pedagogiczne, następnie na Wydziale Prawa, gdzie ukończyła dwuletnią Szkołę Nauk Politycznych. Jednocześnie w latach 1919–1921 studiowała malarstwo – początkowo w Szkole Sztuk Pięknych dla Kobiet Marii Niedzielskiej, następnie u Zofii Mehofferowej, malarki i żony Józef Mehoffera. W 1934 roku pod kierunkiem Władysława Konopczyńskiego obroniła doktorat z historii.

Założycielka i redaktorka dwóch czasopism – w 1910 roku wraz z Jolantą Fuchsówną[1] tygodnika „Pogadanka” (ukazało się jedynie pięć numerów), zaś w 1939 roku „Wandy: Czasopisma dla Kobiet”, którego celem jest: „obrona praw i interesów kobiety w Polsce, szczególnie kobiety pracującej zawodowo, rozbudzenie u kobiet zainteresowania dla spraw publicznych oraz koordynacja wysiłków świata kobiecego w służbie dla chwały Narodu Polskiego” (nr 1). Ukazywanie się czasopisma przerwał wybuch drugiej wojny światowej.

Pionierka i konstruktorka polskiego teatrzyku cieni, którego koncept przywiozła z podróży po Szwajcarii w 1948 roku w ramach stypendium British Federation of University Women. Rok później z Ministerstwa Kultury i Sztuki otrzymała stypendium na eksperymentowanie, w efekcie którego opracowała model teatru i lalek do użytku szkół i przedszkoli (zatwierdzony przez Ministerstwo Oświaty w 1950 roku), wprowadzony też do świetlic wiejskich i robotniczych. Zorganizowała też pierwszy wędrowny teatr cieni w Polsce przy Wojewódzkim Domu Kultury Związków Zawodowych w Krakowie, który objeżdżał kolonie dziecięce na Podhalu.

O teatrze cieni wydała cztery publikacje: Jak Wojtek został dyrektorem teatru (1950), Teatr cieni w świetlicy (1954), Teatr cieni w oświacie sanitarnej (1957), Teatrzyk cieni (1963).

Jako dramatopisarka zadebiutowała w 1946 roku w „Twórczości” sztuką Tadeusz i Litwinka. Kolejno powstały: Biała sukmana (1946), Ulica Św. Anny (1947), Opowieść o Wiośnie Ludów (1948), Konflikt (1948), Mały Chopin (1948), Bahnhof i katedra (sztuka nagrodzona w 1949 roku w konkursie na dramat o Warszawie ogłoszonym przez Ministerstwo Kultury i Sztuki) i Westerplatte (sztuka nagrodzona przez Ministerstwo Obrony Narodowej w 1965 roku). Mimo podejmowania tematyki poprawnej politycznie, jej teksty przestały być wydawane. Po przełomie w 1956 roku sukcesem okazały się Pieśń o Nowej Hucie i Pieśń o ziemi śląskiej, które grano długi czas w śląskich teatrach.

Publikowała między innymi w „La Française”, „Bluszczu”, „Kobiecie Współczesnej”, a po wojnie w „Przeglądzie Artystycznym”, „Przekroju”, „Odrodzeniu”, „Kulturze”, „Teatrze Ludowym”, „Głosie Młodzieży Wiejskiej” i „Świetlicy”.

Oprac. Katarzyna Kułakowska
Źródło: Materiały autobiograficzne. Spuścizna Janiny Skowrońskiej-Feldmanowej w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. LXXXVI-1.