ARCHIWUM OSOBOWE > Zofia Posmysz-Piasecka

Zofia Posmysz-Piasecka

Zofia Stefania Posmysz-Piasecka (1923–2022) - pisarka, scenarzystka, autorka powieści, opowiadań, reportaży i słuchowisk radiowych, była więźniarka obozu Auschwitz-Birkenau.

Urodzona 23 sierpnia 1923 roku w Krakowie. Córka Antoniego, kolejarza, i Stefanii z domu Świerczyńskiej, gospodyni domowej. Posmysz miała starszą siostrę Janinę (ur. 1920) oraz młodsze bliźniacze rodzeństwo Józefa i Józefinę (ur. 1927). Żona prozaika, autora utworów dla młodzieży, Jana Piaseckiego (ślub w 1957 roku). Nie mieli dzieci.

Wychowała się w Prokocimiu, w rodzinie kolejarskiej. W 1939 roku należała do Związku Strzeleckiego. Uczyła się w szkole powszechnej im. Józefa Piłsudskiego w Prokocimu, skąd po 4 klasie przeniosła się do szkoły przy placu Matejki w Krakowie. Do gimnazjum poszła do prywatnej szkoły handlowej na Kanonicznej w Krakowie. W czasie okupacji pracowała w fabryce kabli i w kasynie. W czasie zajęć tajnego nauczania w 1942 została aresztowana. Wkrótce trafiła do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, gdzie była ofiarą eksperymentów pseudomedycznych. W styczniu 1945 roku wzięła udział w marszu śmierci z obozu Auschwitz do Wodzisławia Śląskiego, a następnie została przetransportowana do obozów Ravensbrück i Neustadt-Glewe, gdzie przebywała aż do wyzwolenia 2 maja 1945 roku.

Po zakończeniu wojny przeniosła się do Warszawy. Tam pracowała jako korektorka w gazecie „Głos Ludu”, a potem w „Robotniku”. W międzyczasie chodziła do liceum dla dorosłych. Z obu czasopism została zwolniona ze względów ideologicznych. Krótko pracowała w tygodniku „Przyjaźń”.

Zadebiutowała tekstem wspomnieniowym Znam katów z Belsen opublikowanym w „Głosie Ludu” (1945). W 1952 roku ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Wkrótce dołączyła do działu literackiego w Polskim Radiu, gdzie poznała przyszłego męża, który był wtedy kierownikiem prozy. Posmysz zajmowała się prowadzeniem reportaży, także o tematyce wiejskiej. Od 1960 roku współtworzyła powieść radiową W Jezioranach. Rozgłos przyniosło jej słuchowisko radiowe Pasażerka z kabiny 45 oparte luźno na jej własnych doświadczeniach obozowych, przede wszystkim pracy jako schreiberki w Auschwitz. Następnie we współpracy z Andrzejem Munkiem pracowała nad adaptacją dzieła na scenariusz filmowy, którą dokończył Witold Lisiewicz. Pod tym samym tytułem autorka w 1962 roku wydała powieść, którą przetłumaczono na kilka języków. W 2010 roku na deskach Teatru Wielkiego miała miejsce premiera opery Pasażerki w reż. Mieczysława Wajnberga.
Angażowała się w edukację młodzieży o Auschwitz w ramach Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu.

Odznaczona m. in. Srebrnym Krzyżem Zasługi (1955), Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1964), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1970), Medalem 30-lecia Polski Ludowej (1975), Wielkim Krzyżem Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi RFN (2012), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2013), Orderem Orła Białego (2020).

Zmarła 8 sierpnia 2022 roku w hospicjum Oświęcimiu, gdzie została pochowana na cmentarzu komunalnym.

Oprac. Anna Cybulska